PART 2 — WEBSITE: ANG ARAW NA BUMAGSAK ANG KAPANGYARIHAN NG MGA ARAGON
“Madam President?”
Paulit-ulit na binigkas ni Chloe Aragon ang dalawang salitang iyon, na para bang hindi niya matanggap ang narinig.
Si Orlando Bautista naman ay nakatayo lamang, namumutla.
Kahit ang mga guwardiyang kanina ay handang kaladkarin ako papunta sa security office, dahan-dahang umurong.
Tumango ako kay Chairman Salcedo.
“Magandang umaga, Attorney.”
“Dr. Reyes, dapat sinundo namin kayo sa hotel. Bakit hindi ninyo sinabi na narito na kayo?”
“Dahil gusto kong makita ang unibersidad bago ako ipakilala bilang presidente.”
Napatingin ako kay Chloe.
“At mukhang tama ang naging desisyon ko.”
Naging napakatahimik ng paligid.
“Sir…” nanginginig na sabi ni Bautista. “Hindi po namin alam—”
“Hindi ninyo alam na presidente siya?” putol ng Chairman.
“Opo.”
“Kung ordinaryong estudyante siya, katanggap-tanggap ang ginawa ninyo?”
Walang nakasagot.
Iyon ang tanong na gusto kong marinig ng lahat.
Hindi dapat kailanganing maging presidente ang isang tao para tratuhin nang may respeto.
Lumapit si Chloe.
“Chairman, misunderstanding lang po ito.”
“Misunderstanding?” tanong ko.
“Opo. Akala ko kasi—”
“Na mahirap ako?”
Hindi siya nakasagot.
“Na scholar ako at wala akong kakayahang lumaban?”
Napayuko siya.
“Na dahil nag-donate ang pamilya mo sa paaralan, puwede mong utusan ang kahit sino na maghubad sa harap ng maraming tao?”
“Hindi ko naman talaga ibig sabihin—”
“Chloe.”
Huminto siya.
“Sinira mo ang cellphone ko. Sinubukan mo akong sampalin. Nagbanta kang ipapatalsik ako. At inutusan mo ang security na hubarin ang damit ko.”
May isang estudyanteng nagsalita.
“Madam, may video po ako.”
Isang freshman na may salamin ang lumapit, nanginginig ang kamay habang hawak ang cellphone.
“Simula po noong hinarang niya kayo, na-record ko po.”
Ngumiti ako.
“Ano’ng pangalan mo?”
“Angela Ramos po. First-year education student.”
“Salamat, Angela.”
Agad namang sumigaw si Chloe.
“Delete that video!”
Napaatras si Angela.
Pero humakbang ako sa pagitan nila.
“Hindi mo siya pagbabantaan.”
Humarap ako sa University Secretary.
“Preserve all CCTV footage. Kumuha ng mga witness statement. At siguraduhing walang estudyanteng mapaparusahan dahil nagsabi siya ng totoo.”
Tumango ang Secretary.
Tumingin ako kay Bautista.
“Pending administrative investigation, ilalayo ka muna sa student-facing security duties. Sisiguraduhin nating may patas kang pagkakataong magpaliwanag.”
“Madam, please! May pamilya po akong binubuhay!”
“Alam ko. Kaya ayokong magdesisyon nang walang proseso.”
Saglit akong tumigil.
“Pero sana naisip mo rin ang pamilya ng isang mahirap na estudyanteng maaari mong mapagbintangan nang walang ebidensya.”
Napayuko siya.
Hindi ko alam kung nahiya siya o natakot lamang mawalan ng trabaho.
Pero kailangan niyang maunawaan ang pagkakaiba.
Ang pagdating ng tiyuhing akala nila ay makapangyarihan
Hindi pa natatapos ang kaguluhan nang dumating ang isang puting SUV.
Bumaba ang isang lalaking naka-navy blue suit, may gintong relo at makapal na folder sa kamay.
Si Victor Aragon.
Director of Facilities and Procurement.
Tiyuhin ni Chloe.
“Anong nangyayari rito?” malakas niyang tanong.
Nang makita si Chloe na umiiyak, agad siyang lumapit.
“Chloe! Sino ang gumawa nito sa ‘yo?”
Tinuro ako ng pamangkin niya.
“Uncle, siya! Pinahiya niya ako!”
Tiningnan ako ni Victor nang masama.
“Miss, hindi mo alam kung gaano kalaking problema ang pinasok mo.”
Narinig ko ang mahinang pag-ubo ni Chairman Salcedo.
“Victor.”
“Sir, hayaan ninyo akong ayusin ito. Isang tawag ko lang sa disciplinary office, matatapos ang problemang ito.”
“Victor,” muling sabi ng Chairman, “kilalanin mo muna ang kausap mo.”
Huminga ako nang malalim.
“Ako si Dr. Natalia Reyes.”
Inilahad ko ang kamay ko.
“Ang bagong University President.”
Hindi niya tinanggap ang kamay ko.
Nanigas siya.
“President?”
“Oo. At ikaw si Victor Aragon, tama?”
“Opo.”
“Director of Facilities and Procurement.”
“Opo.”
“Hindi Vice President?”
Napatingin siya kay Chloe.
Namula ang pamangkin niya.
“Mukhang marami kang naikukuwento tungkol sa posisyon mo,” sabi ko.
Piliting ngumiti si Victor.
“Madam President, bata lang si Chloe. Minsan talagang emosyonal ang mga freshmen.”
“Labingwalong taong gulang siya. Sapat ang edad niya upang malaman na mali ang manakit at manghiya.”
“Of course. Kami na ang bahala sa kanya.”
“Hindi ganoon kasimple.”
Tiningnan ko ang Chairman.
“Attorney, maaari ba nating ilipat ang inauguration ng tatlumpung minuto? May mahalagang bagay tayong kailangang unahin.”
Tumango siya.
“Certainly, Madam President.”
Pagkatapos ay hinarap ko si Victor.
“Pumunta ka sa conference room. Kailangan nating pag-usapan ang ilang kontrata.”
Bahagyang nagbago ang kanyang ekspresyon.
“Anong kontrata?”
“Dormitory renovations. Cafeteria maintenance. Laboratory upgrades.”
Napansin kong tumigas ang kanyang panga.
“At ang ₱86.4 million na kabuuang halagang kailangang ipaliwanag.”
Hindi siya agad nakapagsalita.
Ang confidential file
Pagdating namin sa conference room, naroon na ang University Legal Counsel at Internal Audit Director.
Hiniling kong manatili ang Chairman, Secretary, at mga opisyal na may direktang tungkulin sa imbestigasyon.
Walang estudyanteng pinapasok.
Ayokong gawing pampublikong palabas ang mga alegasyong hindi pa nasusuri.
Inilabas ko mula sa handbag ko ang isang makapal na brown envelope.
Ito ang anonymous dossier na natanggap ko noong nakaraang gabi.
Sa unang pahina, may tatlong pangalan ng kumpanya.
Golden Crest Development Services.
VAA Technical Solutions.
Northbridge Campus Maintenance.
Magkakaiba ang pangalan.
Magkakaiba ang registered addresses.
Pero ayon sa mga dokumentong nakalakip, may magkakaugnay na shareholders at signatories ang mga ito.
At dalawa sa mga pangalan ay malalapit na kamag-anak ni Victor.
“Pamilyar sa iyo ang mga kumpanyang ito?” tanong ko.
Nagkibit-balikat siya.
“Madam, maraming contractors ang university.”
“Natural.”
Binuksan ko ang ikalawang pahina.
“Pero bakit sa loob ng tatlong taon, halos lahat ng malalaking maintenance contract ay napunta sa mga kumpanyang ito?”
“Competitive bidding po.”
“May bidding records ba?”
“Meron.”
“Kung ganoon, madali nating mabe-verify.”
Tumahimik siya.
Nagsalita ang Internal Audit Director.
“Madam President, may nauna na pong internal observations tungkol diyan.”
Napalingon ako.
“Anong observations?”
“May ilang completion certificates na hindi nagtutugma sa actual project status.”
“Ibig sabihin?”
Huminga siya nang malalim.
“May mga proyektong marked completed at fully paid, pero may mga bahagi pang hindi naaayos.”
Pinisil ko ang folder.
“Gaano katagal na ninyo alam?”
“Mahigit anim na buwan.”
“Bakit hindi ito naakyat sa Board?”
Walang sumagot.
Si Victor ang unang nagsalita.
“Those are normal construction delays.”
Tumango ako.
“Posible. Kaya sisiyasatin natin bago magbigay ng anumang konklusyon.”
Pagkatapos ay inilabas ko ang isang litrato.
Sirang kisame sa girls’ dormitory.
May mga timba sa sahig para saluhin ang tubig.
Ayon sa naka-attach na report, ilang buwan nang nagrereklamo ang mga estudyante.
“₱12.8 million ang nakasaad na bayad para sa renovation ng dormitoryong ito,” sabi ko.
“Bakit hanggang ngayon, naglalagay pa rin ng timba ang mga estudyante tuwing umuulan?”
Hindi sumagot si Victor.
“May iba ka pang gustong ipaliwanag?”
“Madam, baka mali lang ang impormasyon ninyo.”
“Maaaring may mali o kulang. Kaya magkakaroon ng independent forensic audit.”
Dahan-dahan kong isinara ang folder.
“Epektibo ngayon, ilalayo ka muna sa procurement approvals at contract administration habang isinasagawa ang imbestigasyon. Ihahanda ng Legal at HR ang kaukulang formal notice.”
Biglang tumayo siya.
“You cannot do that!”
Tiningnan siya ng Chairman.
“Victor, may mandato ang Presidente at Board na protektahan ang university funds.”
“Pero ang pamilya namin ang pinakamalaking donor ninyo!”
Tumayo rin ako.
“Ang donasyon ay hindi lisensya para gamitin ang unibersidad bilang personal na negosyo.”
Galit niyang tinuro ang Chairman.
“Kapag nalaman ng kapatid ko ito, mawawala ang thirty-million-peso donation!”
Tumahimik ang lahat.
Pagkatapos ay sinabi ko ang isang bagay na matagal ko nang gustong sabihin.
“Kung ang kapalit ng ₱30 million ay katahimikan sa harap ng posibleng katiwalian, hindi iyon donasyon.”
Tumingin ako nang diretso sa kanyang mga mata.
“Presyo iyon ng aming konsensya.”
Ang mas malaking sikretong natuklasan
Makalipas ang ilang linggo, lumabas ang paunang resulta ng independent audit.
Hindi lahat ng alegasyon sa anonymous dossier ay napatunayan.
Pero may matitibay na ebidensya ng hindi maayos na procurement procedures, conflict-of-interest disclosures na hindi naisumite, at mga bayad na hindi suportado ng sapat na completion documents.
May ilang transaksyong inirekomendang suriin pa ng mga awtoridad.
Hindi ko pinayagang itago ang resulta.
Naglabas ang Board ng opisyal na pahayag, na may pag-iingat sa confidential information at karapatan ng mga sangkot.
Nagsimula ring maghain ng mga pormal na reklamo ang mga mag-aaral tungkol sa dating pamamalakad ng campus security.
Doon lumabas ang mas masakit na katotohanan.
Hindi pala ako ang unang taong ipinahiya dahil walang makapangyarihang apelyido.
May working student na pinilit maglinis ng hallway matapos mapagbintangang siya ang nagtapon ng basura.
May scholar na tinakot na mawawalan ng scholarship kapag nagreklamo sa isang donor’s son.
At may dormitory resident na ilang beses humingi ng tulong dahil sa tumutulong kisame, pero sinabihang huwag maging reklamador.
Isa-isa ko silang kinausap.
Hindi bilang Presidente sa likod ng malaking mesa.
Kundi bilang isang gurong gustong makinig.
Isang hapon, tinanong ako ni Angela Ramos, ang estudyanteng nag-record ng nangyari sa fountain.
“Madam, bakit po kayo bumalik sa Pilipinas? Ang ganda na po ng career ninyo abroad.”
Ngumiti ako.
“Dahil minsan, Angela, ang pinakamahalagang trabaho ay hindi iyong pinakamataas ang sahod.”
“Ano po?”
“Iyong trabahong may pagkakataon kang baguhin ang buhay ng mga taong matagal nang hindi pinakikinggan.”
Napangiti siya.
At sa unang pagkakataon matapos ang magulong inauguration, naramdaman kong nasa tamang lugar ako.
