Hindi ako agad gumalaw.

Parang may humawak sa dalawang paa ko at ipinako ako sa sahig.

Nasa harap ko si Elena.

Nakasandal siya sa lumang kabinet sa kusina. Gusot ang buhok. Maputla ang mukha. Kitang-kita pa ang hirap ng katawan niyang bagong opera. Sa isang kamay ay hawak niya ang kalahating pakete ng tuyong Pancit Canton. Hindi man lang niluto. Binasag lang niya ang noodles, saka kinakain nang paisa-isang piraso. May maliit na basong tubig sa tabi niya para lang lumambot kahit kaunti ang nilulunok.

Tahimik siyang umiiyak.

Hindi ‘yong hagulgol.

Iyong klase ng iyak na parang matagal nang ubos ang lakas.

Sa may sala, tanaw ko ang duyan ni Liam.

Hindi pala duyan.

Dalawang upuang plastik na pinagdikit, may manipis na kumot na halos kita na ang foam sa ilalim. Doon natutulog ang anak ko. Ang maliit niyang kamay ay nakalabas sa kumot dahil maiksi iyon.

Napakagat ako sa labi.

Hindi ko maintindihan.

Bawat linggo limampung libong piso ang ipinapadala ko.

Nasaan ang nurse?

Nasaan ang mga pagkain?

Nasaan ang perang halos ikamatay kong kitain sa gitna ng dagat?

Napansin ni Elena ang anino ko.

Pag-angat niya ng ulo, ilang segundo siyang hindi gumalaw.

“Mark…”

Akala ko sisigaw siya.

Tatakbo.

Yayakap.

Hindi.

Ang una niyang ginawa ay piliting itago ang pakete ng Pancit Canton sa likod niya.

Ngumiti pa.

“P… bakit ka umuwi? Hindi mo sinabi…”

Doon ako tuluyang nabasag.

Lumapit ako.

Hindi ko napigilang hawakan ang mukha niya.

Mainit.

May lagnat.

“Elena…” paos kong sabi. “Ano’ng nangyari?”

Mabilis siyang umiling.

“Wala.”

Hindi ko alam kung bakit may mga taong kahit sila na ang pinakaapi, ang una pa ring iniisip ay protektahan ang iba.

“May pagkain kami.”

Napatingin ako sa lamesa.

Isang kalderong walang laman.

Tatlong tasa.

Isang bote ng toyo.

Isang garapon ng asin.

Wala nang iba.

Hinawakan ko ang pakete ng noodles.

Tuyo nga.

May bakas pa ng luha ang plastic.

“Elena.”

Hindi na siya nakasagot.

Bigla na lang siyang napaupo dahil parang bumigay ang tahi niya.

Dali-dali ko siyang inalalayan.

Doon siya tuluyang humagulgol.

Hindi ko na siya pinigilan.

May mga luha na kapag matagal mong ikinulong, hindi na dapat pigilan.

Lumipas ang halos sampung minuto bago siya nakapagsalita.

“Mahal… huwag kang magalit kay Mama mo.”

Parang may kumurot sa dibdib ko.

“Hindi ko maintindihan.”

Tahimik siyang tumingin kay Liam.

“Ayaw kitang istorbohin habang nasa barko ka.”

“Kaya nagsinungaling ka?”

“Hindi…”

Huminga siya nang malalim.

“Hindi ako ang nagsinungaling.”

Unti-unti niyang ikinuwento ang lahat.

Noong unang araw pa lang nilang makarating sa bahay ni Mama Letty, sinabi raw nito na sayang lang ang perang ipinapadala ko kung kukuha pa ng nurse.

“Kaya ko namang alagaan ang apo ko.”

Kinabukasan, wala na ang nurse.

Pinauwi.

Ang sahod na dapat para roon, hindi na nila nakita.

Ang mga grocery na ipinapadala ko?

Hindi pala para sa kanila.

Inilalagay iyon ni Mama sa kabilang kusina.

May hiwalay pala siyang refrigerator.

Puno.

Karne.

Prutas.

Mga imported na keso.

Samantalang para kay Elena?

Lugaw kung minsan.

Minsan tinapay.

Kapag wala, instant noodles.