Nang makita ko ang 8-buwang buntis kong asawa na mag-isang naghuhugas ng napakaraming pinggan alas-diyes ng gabi—parang may nabasag sa dibdib ko at doon ko napagtantong kailangan ko nang tapusin ang kalupitan ng pamilya ko. —— “Aba, Isabel! Kapag natapos mo ‘yang mga plato sa lababo, paki-mop na rin ‘yong sahig sa dining area, ha? Natapakan kasi ni Nicole ‘yong natapon niyang milk tea kanina. Nakakadikit sa paa!” Iyan ang boses ng nanay ko na narinig ko mula sa pasilyo habang dahan-dahan kong binubuksan ang pintuan ng aming bahay sa Quezon City. Alas-diyes na ng gabi. Pagod ako mula sa labindalawang oras na trabaho bilang Senior Software Engineer. Pumasok ako sa bahay na ang tanging hangad lang ay makita ang asawa kong walong buwang buntis, matulog, at makapagpahinga. Pero ang nadatnan ko… Ang nanay ko, nakahiga sa recliner sofa sa sala, nanonood ng paborito niyang teleserye habang nagpapapaypay. Ang tatlo kong nakababatang kapatid na babae—sina Steph, Bea, at Nicole—ay nakataas ang mga paa sa center table, nagtatawanan habang hawak ang kani-kaniyang cellphone, at napapalibutan ng mga basurang galing sa mamahaling takeout food na ako rin naman ang nagbayad. At ang asawa kong si Isabel? Nasa kusina. Nakatayo sa harap ng napakataas na tambak ng mga baso, plato, at nangingitim na mamantikang kawali. Walong buwang buntis. Namamaga ang dalawang paa. Basang-basa ng pawis ang likod ng duster niya. At habang kinukuskos niya ang huling kaldero na parang wala nang natitirang lakas sa katawan niya… Nakita kong patagong tumutulo ang mga luha sa kanyang mga mata. Ako si Marco Reyes. Tatlumpu’t dalawang taong gulang. Sa mata ng lipunan, sa mata ng mga kapitbahay namin dito sa subdivision, at sa mata ng sarili kong pamilya—ako ang ehemplo ng isang “mabuting anak” at “responsableng kuya.” Nang mamatay ang tatay ko noong labinsiyam na taong gulang pa lang ako, biglang bumagsak sa mga balikat ko ang buong mundo. Ako ang panganay. Wala kaming ibang aasahan. Kaya imbes na magmaktol o sumuko, isiniksik ko ang sarili ko sa pag-aaral at sa trabaho. Nag-working student ako. Nakakuha ng magandang posisyon sa isang kilalang IT company. Sa loob ng mahigit sampung taon, ako ang nagpalaki sa pamilyang ito. Ako ang bumili ng dalawang palapag na bahay na ito sa Quezon City. Ako ang nagpa-aral kina Steph, Bea, at Nicole sa mga pribadong kolehiyo. Ako ang nagbabayad ng monthly grocery na nagkakahalaga ng mahigit trenta mil. Ako ang nagpopondo sa libreng allowance ng mga kapatid ko at sa maintenance na gamot ng nanay ko. Araw-araw, gumagising ako nang maaga at umuuwi nang gabi na. Minsan, apat na oras lang ang tulog ko sa isang araw para lang masiguradong walang magugutom sa kanila. Ipinagmamalaki ko iyon. Pakiramdam ko, ginagawa ko ang tamang tungkulin bilang haligi ng tahanan. Hanggang sa dumating si Isabel sa buhay ko. Si Isabel ay simple lang. Isa siyang dating accounting clerk sa isang maliit na kumpanya. Nang magkakilala kami dalawang taon na ang nakararaan, nabihag ako ng kanyang kahinhinan at labis na kabaitan. Hindi siya tulad ng ibang babaeng nakilala ko na maraming hinihinging materyal na bagay. Si Isabel, sapat na sa kanya ang simpleng lakad sa parke, tahimik na hapunan, at masinsinang usapan. Nang pakasalan ko siya noong isang taon, ipinangako ko sa sarili ko na ibibigay ko sa kanya ang pinakamasayang buhay. “Dito ka na sa bahay namin tumira, mahal,” sabi ko sa kanya bago kami ikasal. “Malaki ang bahay. Kasama natin si Mama at ang mga kapatid ko. Hindi ka maiinip dahil marami silang mag-aalaga sa ‘yo.” Nang magbuntis si Isabel noong nakaraang taon, naging maselan ang kanyang pagbubuntis. Inatasan siya ng doktor na mag-bedrest dahil mababa ang kanyang placenta. Dahil dito, nagdesisyon kaming mag-asawa na mag-resign na muna siya sa trabaho. “Huwag ka nang mag-alala sa pera, Isabel,” paninigurado ko sa kanya habang nakahawak sa tiyan niya. “Ako ang bahala sa lahat. Ang kailangan mo lang gawin ay magpahinga, alagaan ang sarili mo, at hintayin ang pagsilang ng anak natin.” Ngunit hindi ko alam… ang akala kong “ligtas at maayos na tahanan” para sa asawa ko ay unti-unti palang nagiging sarili niyang impiyerno. Dahil sa sobrang busy ko sa trabaho—lalo na noong ma-promote ako bilang Lead Senior Engineer—madalas akong umaalis ng bahay bago pa man magising ang lahat, at umuuwi kapag tulog na sila. Sa tuwing magtatanong ako kay Mama kung kumusta si Isabel, palagi niyang sagot: “Naku, Marco, maayos naman ‘yang asawa mo! Pinagluluto ko nga ng sabaw. Napakasuwerte nga sa ‘tin kasi wala siyang ginagawa rito kundi ang humiga at magpahinga.” Kapag tinatanong ko naman ang mga kapatid ko: “Ate Isabel is fine, Kuya! Kami pa nga ang nag-aadjust para sa kanya, eh.” At kapag tinatanong ko si Isabel mismo bago ako matulog sa gabi… Laging ngumingiti si Isabel. Yayakapin niya ako nang mahigpit at sasabihing: “Pagod ka sa trabaho, Marco. Huwag ka nang mag-alala sa akin. Maayos lang ako rito.” Naniwala ako. Naniwala ako dahil gusto kong maniwala. Naniwala ako dahil naging bulag ako sa katotohanan na ang pamilyang pinalaki at pinakain ko ay unti-unti palang nilalamon ng inggit, katamaran, at kawalan ng respeto sa babaeng napangasawa ko. Hanggang sa dumating ang Biyernes ng gabing iyon. May natapos kaming malaking project deployment sa opisina kaya nakauwi ako nang medyo maaga kumpara sa karaniwang ala-una ng madaling-araw. Pagbukas ko ng pinto gamit ang susi ko, walang nakapansin sa pagpasok ko dahil napakalakas ng tunog ng telebisyon. Ang sala ay parang nadaanan ng bagyo. May mga balat ng pizza sa center table. May mga plastic cup ng milk tea na may natutuyong boba sa gilid. May mga tsinelas na nakatapon kung saan-saan. Nakalubog ang nanay ko sa malambot na sofa habang nanonood ng drama. Ang tatlo kong kapatid na may kani-kaniyang pinagkakakitaan naman sana pero hanggang ngayon ay ako pa rin ang nagbibigay ng allowance—sina Steph (25), Bea (23), at Nicole (20)—ay pawang nakatutok sa kanilang mga iPhone. “Aba, Isabel! Kapag natapos mo ‘yang mga plato sa lababo, paki-mop na rin ‘yong sahig sa dining area, ha? Natapakan kasi ni Nicole ‘yong natapon niyang milk tea kanina. Nakakadikit sa paa!” Iyon ang narinig kong sigaw ni Mama patungo sa direksyon ng kusina. Walang sumagot mula sa kusina. Pero narinig ko ang patuloy na agas ng tubig mula sa gripo at ang tunog ng mga pinggan na nag-uuntugan. Bahagyang kumunot ang noo ko. “Nasaan si Isabel?” tanong ko habang dahan-dahang inaalis ang sapatos ko sa foyer. Nagulat si Steph. Napatingin siya sa akin na parang nakakita ng multo, sabay mabilis na itinago ang cellphone niya. “K-Kuya? Maaga ka ata ngayon?” tanong niya habang halatang nanginginig ang boses. “Nasa kusina siya, Marco,” walang katuturang sagot ni Mama nang hindi man lang inaalis ang tingin sa TV. “Naghuhugas lang ng konting pinagkainan. Sanay naman ‘yan.” Konting pinagkainan? Dahan-dahan akong naglakad patungo sa kusina. At doon… doon tuluyang nabasag ang puso ko.
