ISANG DALAGANG NAGTITINDA NG KAKANIN ANG NAGBALIK NG WALLET NG MAYAMANG NEGOSYANTE—PERO NANG MAKITA NIYA ANG LARAWAN SA LOOB, BIGLA SIYANG NAPAIYAK AT NAGTANONG, “BAKIT NASA INYO ANG PICTURE NG NANAY KO?”
Alas-sais ng umaga, habang ang hangin sa paligid ng Divisoria ay may halong amoy ng usok ng dyipni at mabahong kanal, abala na si Maria sa pag-aayos ng kanyang bilao. Mainit pa ang kanyang mga biko at puto, patunay na madaling-araw pa lang ay gising na siya para magbayo at magluto. Sa murang edad na labing-walo, ang mga kamay ni Maria ay mayroon nang maliliit na paso at gasgas—mga marka ng pagod at pakikipagbuno sa araw-araw.
Sa kabilang kanto, nakatayo ang isang matipunong lalaki na may edad na kuwarenta y singko. Si Don Victoriano. Suot ang mamahaling itim na polo at makintab na sapatos, isa siyang kilalang negosyante sa Binondo na may-ari ng ilang bodega ng tela. Bakas sa mukha nito ang pagmamadali at pagka-alarma habang panay ang kapkaps sa bulsa ng kanyang pantalon.
Nang magawi ang tingin ni Maria sa sementong daanan, may napansin siyang itim na makapal na katad na nahulog malapit sa isang poste. Maingat niya itong pinulot. Nang buksan niya upang tingnan kung may pagkakakilanlan ang may-ari, nanlaki ang kanyang mga mata. Makakapal na libu-libong piso ang nakasalansan sa loob, kasama ang mga calling card at ID na may mukha ni Don Victoriano.
“Manong! Manong negosyante!” tawag ni Maria habang hinahabol ang lalaki na patungo na sana sa itim niyang kotse. Humahangos siyang lumapit at iniabot ang pitaka. “Inyo po ba ito? Nahulog niyo po roon sa may poste.”
Natigilan si Don Victoriano. Mabilis nitong kinuha ang pitaka at binuksan para suriin. Nang makitang buo pa ang kanyang pera at mga dokumento, isang mapangutyang ngiti ang sumilip sa kanyang labi imbes na pasasalamat. Tinitigan niya si Maria mula ulo hanggang paa—ang gusgusan nitong damit na may bahid pa ng gata ng niyog, ang tsinelas na pudpod, at ang pawisang mukha.
“Huwag kang mag-astang anghel dyan,” malamig na sambit ni Don Victoriano, mababa ang boses ngunit may paghamak. “Sigurado akong binawasan mo muna ang laman bago mo sinauli. Ganiyan naman kayong mga mahihirap, madaling matukso sa pera ng iba.”
Namilog ang mga mata ni Maria sa gulat at sakit. “Hindi ko po ginalaw iyan, Sir! Kahit kailan hindi ako kumuha ng hindi ko pinagpaguran. Binibilang ko pa nga lang po sana para maiabot nang buo sa inyo…”
“Tama na ang drama,” putol ni Don Victoriano habang inilalagay ang pitaka sa loob ng kanyang bulsa. “Kunin mo na ang limampung piso. Iyan na ang pinakamalaking limos na makukuha mo ngayong araw.” Inhagis niya ang barya sa paanan ng dalaga bago ito tinalikuran upang sumakay sa kotse.
Napayuko si Maria, nanginginig ang panga habang pinipigilan ang pag-iyak sa harap ng maraming tao. Yuko ang ulong pinulot niya ang barya at nagsimulang magligpit ng kanyang mga paninda. Ngunit sa kanyang pag-abot sa lumang sobre sa ilalim ng bilao kung saan nakatago ang kanyang mga resibo at ilang personal na gamit, may nahulog na kapirasong papel mula sa lumang pitakang nalaglag din pala ni Don Victoriano kasabay ng una.
Nang iangat ni Maria ang papel na iyon—isang lumang litrato na bahagyang kupas na dahil sa lumang panahon—biglang tumigil ang pag-ikot ng mundo sa kanyang paligid. Ang ingay ng mga sasakyan at paligid ay mistulang nawalan ng tunog.
Nanginginig ang kanyang mga daliri habang hinahawakan ang mukha ng babaeng nakangiti sa lumang litrato. Mukha itong-ito ng kanyang yumaong ina na si Rosa, ang babaeng nag-iwan sa kanya ng isang kuwintas na may letrang V at nag-iisang larawan na itinatago niya sa ilalim ng unan.
Mabilis siyang lumingon sa kotseng paalis pa lamang. Gamit ang buong lakas at natitirang tapang, humarبات si Maria habang inihaharang ang kanyang katawan sa daraanan ng sasakyan, kasabay ng malakas at basag na sigaw, “Bakit nasa inyo ang picture ng nanay ko?!”
