BUMAGSAK ANG ASAWA KO SA SAHIG HABANG KUMAKAIN SI NANAY NG PAGKAING IPINAGLUTO NIYA—PERO ISANG BAGAY SA CELLPHONE NI MIA ANG LALONG NAGPAGALIT SA AKIN

BAHAGI 2

“Bigay mo sa akin ‘yang cellphone.”

Iyon ang unang sinabi ni Nanay.

Walang tanong kung kumusta si Mia.

Walang tanong kung kailan siya makakauwi.

Cellphone agad.

Doon tuluyang nagbago ang tingin ko sa sitwasyon.

“Bakit?”

“Personal na usapan namin ‘yan.”

“Usapan ninyo ni Mia?”

“Oo.”

“Bakit siya gumawa ng dalawampu’t tatlong recording?”

Hindi sumagot si Nanay.

Pinindot ko ang susunod.

Boses niya ulit.

“Elena—”

Mali.

Mia.

Parang sanay siyang mag-utos nang hindi iniisip kung sino ang kausap niya.

Sa recording, narinig ko siyang nagsabi:

“Kapag umuwi si Rafael, sabihin mong tumulong ako buong araw.”

Sumagot si Mia.

“Pero Nay, hindi naman po.”

“Gusto mong mag-away kami ng anak ko?”

Naramdaman kong sumikip ang panga ko.

Pinahinto ko ang recording.

“Bakit mo siya pinagsisinungaling?”

“Hindi mo naiintindihan.”

“Then explain.”

“Pagod lang siya. Sensitive siya ngayon.”

“Nanay, bumagsak siya.”

“Eh di pagod.”

“Habang kumakain ka.”

“Gutom din ako.”

“At umiiyak si Nico.”

“Hindi ko naman anak si Nico.”

Napatingin ako sa kanya.

Parang pati siya ay nagulat sa sarili niyang sinabi.

Ilang segundo kaming tahimik.

Pagkatapos ay lumapit siya.

“Anak, mali ang pagkakasabi ko.”

“Hindi.”

“Rafael—”

“Malinaw.”

Umiling siya.

“Naiipit ako rito. Akala ko ba tutulungan ko kayo? Pero lahat ng kilos ko minamasama ng asawa mo.”

Napatawa ako nang mahina, pero walang saya.

“Tinulungan?”

“Oo.”

“Ano?”

“Ano’ng ano?”

“Anong tulong ang ginawa mo?”

“Marami.”

“Sabihin mo.”

“Hindi ko kailangang maglista.”

“Ako ang nagtatanong.”

Hindi siya sumagot.

Binuksan ko ang refrigerator.

Punô ng containers ng ulam na niluto ni Mia.

Sa ibabaw ng counter, may listahan.

Kare-kare.

Lechon kawali.

Ginataang hipon.

Pancit.

Chicken pastel.

At sa ilalim, sulat-kamay ni Nanay:

Thursday – beef caldereta.
Friday – fresh lumpia.
Saturday – baked salmon.

Kinuha ko ang papel.

“Ikaw gumawa nito?”

“Meal plan lang.”

“Para kanino?”

“Para sa bahay.”

“Isang buwan pa lang mula nang manganak ang asawa ko.”

“Hindi naman siya may sakit.”

Hindi ko agad siya sinagot.

Dahil kung nagsalita ako nang mabilis, baka masabi ko ang mga bagay na pagsisisihan ko.

“Mag-empake ka.”

Nanlaki ang mata niya.

“Ano?”

“Umuwi ka muna sa bahay mo.”

“Ako?”

“Oo.”

“Dahil sa asawa mo?”

“Dahil sa ginawa mo.”

“Ako ang nanay mo.”

“Alam ko.”

“Ako ang nagpalaki sa’yo.”

“Alam ko rin.”

“At palalayasin mo ako?”

“Hindi kita pinalalayas sa sarili mong bahay. Pinapauwi kita sa bahay mo.”

Lumapit siya sa akin.

“Kinokontrol ka na niya.”

“Stop.”

“Ganyan nagsisimula ‘yan. Ilalayo ka sa pamilya mo.”

“Nanay.”

“Hindi mo nakikita dahil asawa mo siya.”

Tumingin ako diretso sa kanya.

“Ako mismo ang nakakita sa kanya sa sahig.”

Tumahimik siya.

“Ako mismo ang nakarinig sa sinabi mo.”

Wala siyang sagot.

“At ngayon naririnig ko ang recordings.”

Nagbago ang mukha niya.

“Recording nang walang pahintulot?”

“Hindi ito korte. Bahay ko ito. Asawa ko iyon. Anak ko ang umiiyak.”

“Hindi mo puwedeng gamitin laban sa akin ‘yan.”

“Hindi ko kailangang gamitin laban sa’yo. Kailangan ko lang malaman kung ano ang totoo.”

Kinuha ko ang maliit na maleta niya sa guest room at inilagay sa kama.

Hindi ko hinawakan ang personal niyang gamit.

“Mag-empake ka.”

“Hindi ako aalis.”

“Nanay, huwag mo akong piliting tumawag kay Tita Liza para sunduin ka.”

Biglang nanahimik siya.

Si Tita Liza ang nakatatanda niyang kapatid.

At isa sa iilang taong hindi natatakot magsabi sa kanya kapag mali siya.

“Isasangkot mo pa kapatid ko?”

“Kung ayaw mong umuwi mag-isa.”

Tumalikod siya at pumasok sa guest room.

Narinig kong malakas niyang isinara ang pinto.

Hindi ko siya sinundan.

Bumalik ako sa cellphone ni Mia.

Pinakinggan ko ang iba pang recordings.

Sa pang-apat, hinihingan ni Mia ng tulong si Nanay para bantayan si Nico nang sampung minuto habang naliligo.

Sumagot si Nanay:

“Maligo ka mamaya kapag tulog na siya.”

Sa ikaanim:

“Nay, puwede po bang kayo muna kay Nico? Kailangan ko lang kumain.”

“Tapusin mo muna ‘yang labada.”

Sa ikawalo:

“Mas masarap sana kung mas malapot ang sauce.”

Sa ikasampu:

“Hindi ba tinuruan ng nanay mo mag-asikaso ng bahay?”

Pinahinto ko ang audio.

Hindi na ako makahinga nang maayos sa galit at hiya.

Hindi ko kayang sisihin si Nanay nang hindi kinikilala ang parte ko.

Dahil gabi-gabi, umuuwi ako sa bahay.

Nakikita ko si Mia.

Nakikita ko ang eyebags niya.

Nakikita ko ang panginginig ng kamay niya.

At lagi akong may madaling dahilan.

Bagong nanay.

Kulangan sa tulog.

Nag-a-adjust.

Lahat iyon totoo.

Pero ginamit ko ang mga katotohanang iyon para hindi magtanong nang mas malalim.

Mas madali iyon para sa akin.

Kinabukasan, kinausap ko ang boss ko.

Humingi ako ng ilang araw na leave.

Hindi ako nagkuwento nang detalyado.

“Family emergency.”

Agad siyang pumayag.

Pagbalik ko sa ospital, mas maayos na si Mia.

May kulay na ang mukha niya.

May kinakain siyang lugaw nang pumasok ako.

“Nasaan si Nico?”

“Papunta na si Kuya Ben at Ate Grace. Dadalhin nila.”

Tumango siya.

“Si Nanay?”

“Uuwi sa kanya.”

Tumigil ang kutsara niya.

“Raf…”

“Hindi ikaw ang dahilan.”

Tahimik siya.

“Hindi kita hihingan ng permiso sa bagay na responsibilidad kong ayusin.”

“Baka isipin niya ako ang nagpalayas.”

“Kung iyon ang gusto niyang isipin, problema niya iyon.”

Inilapag niya ang kutsara.

“Galit siya sa akin?”

“Siguro.”

“Raf, ayokong maging dahilan na mawalan ka ng nanay.”

Umupo ako sa tabi niya.

“Hindi ako nawalan ng nanay.”

Tumingin siya sa akin.

“Pero kailangan niyang matutunan na ang pagiging nanay ko ay hindi nagbibigay sa kanya ng karapatang gawin ito sa’yo.”

Napayuko si Mia.

Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:

“May hindi pa ako nasasabi.”

Naramdaman ko agad na seryoso iyon.

“Ano?”

“May pera.”

“Ano’ng pera?”

“Humihingi siya sa akin.”

Napatigil ako.

“Magkano?”

“Hindi palagi pareho.”

“Magkano, Mia?”

“Una, dalawang libo.”

“Para saan?”

“Gamot daw.”

“Sumunod?”

“Limang libo.”

“Para saan?”

“May kailangang bayaran.”

“Magkano lahat?”

Hindi siya agad sumagot.

“Halos trenta.”

Napahawak ako sa noo.

“Bakit hindi mo sinabi?”

“Sinabi niyang huwag na kitang guluhin. Marami ka raw problema sa trabaho.”

“Paano mo ibinigay?”

“Online transfer.”

“Sa account niya?”

Umiling siya.

“Sa ibang account.”

Napatingin ako sa kanya.

“Kanino?”

“Hindi ko alam.”

Binuksan namin ang banking history ni Mia.

May anim na transfer sa loob ng tatlong linggo.

Pare-pareho ang recipient.

JENNYLYN P. GARCIA.

Hindi pamilyar ang pangalan.

Kinuhanan ko ng screenshot.

Pagkatapos ay tinawagan ko si Tita Liza.

Sumagot siya pagkatapos ng tatlong ring.

“O, Rafael?”

“Tita, kasama n’yo ba si Nanay?”

“Hindi. Akala ko nasa inyo.”

Napatayo ako.

“Ano?”

“Hindi ba doon siya nakatira pansamantala?”

Sinilip ko ang oras.

Halos alas-diyes na.

Kagabi pa dapat siya umalis.

“Tita, umalis siya sa bahay kagabi.”

“At hindi siya umuwi rito.”

Hindi ko gusto ang nararamdaman ko.

“Tita, kilala n’yo po ba ang isang Jennylyn Garcia?”

Biglang natahimik ang kabilang linya.

“Tita?”

“Bakit?”

“May ipinapadalang pera si Mia sa account niya dahil kay Nanay.”

Mahaba ang katahimikan.

Pagkatapos ay narinig kong bumuntong-hininga si Tita Liza.

“Akala ko tapos na iyon.”

“Ano ang tapos?”

“Rafael, ayoko sanang ako magsabi.”

“Please.”

“Kaibigan siya ng nanay mo.”

“Anong klaseng kaibigan?”

“Kalaro niya.”

“Laro?”

“Online betting.”

Napapikit ako.

Hindi ako makapaniwala.

“Gaano na katagal?”

“Mga dalawang taon.”

“Alam n’yo?”

“Sinubukan namin siyang kausapin.”

“Bakit walang nagsabi sa akin?”

“Sinabi niyang tumigil na.”

Naupo ako.

Biglang nagkaroon ng ibang kahulugan ang lahat.

Ang paghingi kay Mia ng pera.

Ang pananatili sa bahay namin.

Ang pagiging komportable niya habang gumagastos kami sa pagkain at utilities.

Pero may tanong pa rin.

“Bakit sa account ni Jennylyn?”

“May utang yata siya roon.”

Pagkatapos naming mag-usap ni Tita, sinabi ko kay Mia ang nalaman ko.

Hindi siya nagulat.

Parang may isang bagay lang na nabuo sa isip niya.

“Kaya pala.”

“Ano?”

“May mga package na dumarating.”

“Anong package?”

“Shoes. Bag. Skincare.”

“Kay Nanay?”

“Oo.”

“Akala ko sariling pera niya.”

“Akala ko rin.”

Doon ako nagsimulang mag-check.

Hindi ko pakikialaman ang personal niyang bank account. Pero may access ako sa joint household expense account na binigyan ko sa kanya ng supplementary card noong tumira siya sa amin.

Akala ko pang-grocery at emergency.

Nakita ko ang transactions.

Restaurant.

Online shopping.

Beauty clinic.

Ride-hailing.

Halos apatnapu’t dalawang libo sa loob ng isang buwan.

Hindi kasama ang perang hiningi kay Mia.

Huminga ako nang malalim.

Hindi na lang ito tungkol sa hindi pagtulong.

Ginawa niyang libre ang bahay namin.

Ginamit niya ang asawa kong halos hindi natutulog.

At ako ang nagbukas ng pinto.

Kinahapunan, umuwi kami ni Mia.

Sinundo ko si Nico.

Pagkapasok namin, napansin kong wala na ang ilang gamit ni Nanay.

Pero hindi lahat.

Parang may plano pa siyang bumalik.

Tinanggal ko ang access niya sa supplementary card.

Pinapalitan ko rin ang digital lock code.

Hindi dahil natatakot akong may gagawin siya.

Gusto ko lang malinaw ang hangganan.

Noong gabing iyon, ako ang nagpakain kay Nico habang natutulog si Mia.

Unang pagkakataon sa ilang linggo na tuloy-tuloy siyang nakatulog nang mahigit apat na oras.

Doon ko napansin kung gaano kalaki ang hindi ko nakita.

Kapag umiyak si Nico, automatic na gumagalaw si Mia kahit tulog.

Kapag may tunog ang bottle warmer, bumabangon siya.

Kapag nag-vibrate ang monitor, nagigising siya.

Hindi pahinga ang ginagawa niya.

Parang lagi siyang nakaabang.

Kinabukasan, tinawagan ko ang pediatrician para sa schedule ni Nico at naghanap ako ng postpartum support para kay Mia.

Nag-usap din kami tungkol sa household help.

Hindi na sapat ang “tutulong ako kapag nakauwi.”

Kailangan kong baguhin ang sistema.

Nang hapon ding iyon, dumating si Nanay.

Kasama niya si Tita Liza.

Hindi siya makapasok dahil iba na ang code.

Tumawag siya.

“Nasa labas ako.”

Binuksan ko ang gate.

Pumasok sila.

Pagkakita niya kay Mia sa sofa, agad siyang umiwas ng tingin.

Umupo si Tita Liza sa dining chair.

Walang kumikibo.

Ako ang unang nagsalita.

“Kailangan nating ayusin ito.”

Sumagot si Nanay.

“Wala akong dapat ayusin.”

Agad napailing si Tita.

“Lourdes.”

“Ano? Ako na naman masama?”

Hindi ako sumigaw.

“Humingi ka ba ng pera kay Mia?”

Tahimik siya.

“Anim na beses?”

“Utang lang.”

“Sinabi mo bang gamot?”

“Kailangan ko talaga noon.”

“Para sa betting?”

“Hindi lahat.”

Tumaas ang kilay ni Tita.

“Lourdes.”

“Hindi lahat!”

Tumingin ako kay Mia.

“Magkano ang sinabi mong huling kailangan mo?”

Mahina ang sagot niya.

“Eight thousand.”

“Para saan daw?”

“Laboratory.”

Tumingin ako kay Nanay.

“May laboratory ka?”

Hindi siya sumagot.

Si Tita ang tumingin sa kanya.

“Sumagot ka.”

“May binayaran ako.”

“Ano?”

“Utang.”

Tahimik ang lahat.

Hindi na mahalaga kung saan eksaktong napunta bawat piso.

Ang mahalaga, nagsinungaling siya.

“Babayaran ko.”

Sabi ni Nanay.

Tumango ako.

“Oo.”

Parang hindi niya inaasahan iyon.

“Gusto mo talaga singilin ang nanay mo?”

“Hindi para sa akin ang pera.”

Napatingin siya kay Mia.

“At hindi rin iyon regalo.”

“Napakaliit na halaga para gawin mong ganito kalaki.”

Doon unang nagsalita si Mia nang diretso sa kanya.

“Hindi po halaga ang problema.”

Napatingin si Nanay sa kanya.

“Sinabi n’yo po sa akin na kailangan n’yo para sa gamot.”

Tahimik ang boses ni Mia.

“Kung sinabi n’yo pong may utang kayo, baka tumulong pa rin ako.”

Hindi sumagot si Nanay.

“Pero alam n’yo pong mahihirapan akong tumanggi kapag sinabi n’yong may sakit kayo.”

Wala siyang masabi.

Maya-maya, tumayo si Nanay.

“Fine. Babayaran ko.”

“May isa pa.”

Sabi ko.

“Ano na naman?”

“Hindi ka muna titira rito.”

Napailing siya.

“Alam ko na.”

“At kung bibisita ka, tatawag ka muna.”

“Bahay mo naman.”

“Bahay namin ni Mia.”

Natahimik siya.

Iyon marahil ang unang pagkakataong malinaw kong sinabi sa kanya iyon.

Bahay namin.

Hindi bahay ko na puwedeng pasukan ng pamilya ko kahit kailan.

Hindi bahay na ako lang ang nagdedesisyon.

Bahay naming mag-asawa.

Tumingin siya kay Tita.

“Masaya ka?”

“Hindi.”

Sagot ni Tita.

“Matagal kitang sinabihan.”

Umirap si Nanay at kinuha ang bag niya.

Bago siya lumabas, huminto siya sa tabi ng pinto.

“Rafael.”

Tumingin ako sa kanya.

“Kapag nagsawa sa’yo ang asawa mo, huwag kang babalik sa akin.”

Masakit marinig iyon.

Kahit galit ako sa kanya, nanay ko pa rin siya.

May parte sa akin na gustong habulin siya.

Sabihing huwag siyang umalis nang galit.

Sabihing maaayos namin agad.

Pero hindi ko ginawa.

Dahil ilang linggo ring pinili ni Mia ang katahimikan para mapanatiling maayos ang relasyon namin ni Nanay.

Hindi ko puwedeng hilingin sa kanya na gawin ulit iyon.

Lumabas si Nanay.

Sumunod si Tita.

Tahimik ang bahay pagkatapos.

Akala ko tapos na.

Hindi pala.

Makalipas ang tatlong araw, tumawag ang pinsan kong si Carla.

“Kuya Raf, may problema ba kayo ni Tita?”

“Bakit?”

“May mga post siya.”

Binuksan ko ang Facebook.

Hindi niya binanggit ang pangalan namin.

Pero malinaw kung sino ang tinutukoy niya.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *