BAHAGI 1 — HABANG NASUSUNOG ANG MGA LITRATO NG KASAL NAMIN, ISANG “SIGE” LANG ANG SAGOT NG ASAWA KO—HINDI KO ALAM, MAS MASAKIT PALA ANG MATUTUKLASAN KO PAGKALIPAT KO SA BACOLOD
Pagdating ni Rafael Alcantara sa bahay namin sa Ayala Alabang, wasak na ang halos kalahati ng mga alaala ng kasal namin.
Nasa sahig ang malaking wedding portrait na dating nakasabit sa sala.
Basag ang acrylic frame.
Nagkalat ang maliliit na piraso ng salamin mula sa mga souvenir na ipinagawa ng pamilya niya sa Italy.
Sa kamay ko, may hawak akong maliit na maso.
Sa likod-bahay naman, nagliliyab ang makapal naming wedding album sa loob ng lumang metal drum.
Isa-isang kumukulot ang mga pahina.
Natutunaw ang makintab na plastic cover.
Unti-unting nagiging itim ang litrato ng babaeng nakangiti habang nakahawak sa braso ng lalaking akala niya ay magiging tahanan niya habambuhay.
Ako iyon.
Pitong taon na ang nakalipas.
At habang pinapanood kong kainin ng apoy ang mukha ko sa litrato, wala akong naramdamang panghihinayang.
Ginhawa lang.
At galit.
Napakaraming galit.
Tumigil si Rafael ilang metro mula sa akin.
Naka-charcoal suit pa siya mula opisina.
Tinanggal lang niya ang relo niya, inilagay sa bulsa, saka tahimik na tumingin sa apoy.
Hindi siya sumigaw.
Hindi niya ako pinigilan.
Hindi man lang niya tinanong kung bakit.
Ganoon naman siya palagi.
Kapag umiiyak ako, hinihintay niyang matapos ako.
Kapag nagagalit ako, hinahayaan niya akong mapagod.
Kapag sinasabi kong nasasaktan ako, para bang naririnig lang niya ang tunog ng electric fan.
Walang bigat.
Walang halaga.
Makalipas ang ilang minuto, saka siya nagsalita.
“Tapos ka na?”
Napatingin ako sa kanya.
“Kung tapos ka nang magalit, pumasok ka na. Malamig na.”
Iyon lang.
Pitong taon kaming mag-asawa.
Pitong taon akong naghintay na kahit minsan ay magtanong siya ng:
“Anong ginawa ko sa’yo?”
“Nasaan ang masakit?”
“Ano ang kailangan mo?”
Pero wala.
Tinitigan ko siya habang tumataas ang usok sa pagitan namin.
“Rafael.”
“Ano?”
“Maghiwalay na tayo.”
Sandaling huminto ang kamay niyang kumukuha sana ng sigarilyo.
Isang segundo.
Dalawa.
Pagkatapos ay inilagay niya ang sigarilyo sa bibig, sinindihan iyon at humithit.
“Sige.”
Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko.
Hindi dahil tumanggi siya.
Kundi dahil napakadali.
“Sige?”
“Oo.”
Ibinuga niya ang usok.
“Kausapin mo ang abogado kung gusto mong simulan ang proseso.”
Pagkatapos, tumalikod siya.
Hindi ko alam kung ano ang mas masakit.
Ang pitong taon na hindi niya ako pinili…
o ang katotohanang nang sabihin kong aalis na ako, hindi man lang niya sinubukang pigilan ako.
Noong una niya akong yayain magpakasal, hindi naman ganito.
Nasa lumang auditorium kami noon ng university sa Manila.
Ako ang tumutugtog ng piano para sa isang charity recital.
Pagkatapos ng ensayo, umakyat siya sa stage at nagsabi:
“Lena, pagod na akong magkunwaring kaibigan lang ang tingin ko sa’yo. Pakasalan mo ako.”
Halos hindi ako makahinga sa saya.
Matagal ko siyang minahal.
At nang piliin niya ako, naniwala akong sapat na ang pagmamahal para matuto rin siyang mahalin ako nang tama.
Mali pala.
Sa loob ng pitong taon, unti-unti kong iniwan ang sarili ko.
Iniwan ko ang pagtuturo ng piano.
Tinanggihan ko ang scholarship sa Singapore.
Tumulong ako sa pagbuo ng Alcantara Community Foundation.
Ako ang gumawa ng mga proposal.
Ako ang nag-ayos ng unang fundraising concert nila.
Ako pa nga ang gumawa ng himig na naging background music ng halos lahat ng promotional videos ng foundation.
Pero sa mga litrato?
Si Rafael ang nasa gitna.
Sa mga interview?
Pamilya Alcantara ang binabanggit.
Ako?
“Asawa ni Rafael.”
Hanggang bumalik sa Pilipinas si Tessa Valdez.
Dating kaklase ni Rafael.
Pianist.
Socialite.
Maganda.
Palaging tama ang postura.
At higit sa lahat, babaeng kayang ngumiti sa camera nang parang wala siyang kailanman inagaw sa ibang tao.
Sa unang buwan pa lang ng pagbabalik niya, ginawa siyang cultural ambassador ng foundation.
Sa ikalawang buwan, halos gabi-gabi na silang magkasama sa events.
Sa ikatlong buwan, nang tanungin ko si Rafael kung bakit hindi niya sinabi sa akin na silang dalawa ang lilipad papuntang Cebu para sa charity launch, isang sagot lang ang nakuha ko.
“Trabaho iyon. Huwag mong gawing personal lahat.”
Noong anniversary namin, hindi siya umuwi.
May dinner daw kasama ang investors.
Kinabukasan, nakita ko sa social media ang litrato niya sa isang rooftop restaurant kasama si Tessa at ilang board members.
May cake sa gitna.
May caption:
Welcome Home, Tessa.
Anniversary namin iyon.
Pero mas naalala nilang ipagdiwang ang pagbabalik niya.
Doon nagsimulang mamatay ang huling natitirang pag-asa ko.
Kinagabihan ng pagsunog ko sa wedding album, nag-empake ako.
Dalawang maleta.
Isang kahon ng personal na gamit.
At si Mochi.
Si Mochi ang puting kunehong ibinigay ni Rafael sa akin tatlong taon na ang nakalipas.
Kahit paano, naging kabahagi siya ng mga gabing ako lang mag-isa sa malaking bahay.
Kapag umiiyak ako sa balcony, inilalapit ko ang kulungan niya sa upuan ko.
Kapag hindi umuuwi si Rafael, siya ang kinakausap ko.
Maliit na bagay.
Pero sa isang bahay na napakalamig, malaking bagay ang presensiya ng isang nilalang na hindi ka hinuhusgahan.
Binuhat ko si Mochi at inilagay sa travel carrier.
Lumabas si Rafael mula sa banyo.
Naka-gray shirt at pajama lang siya, basa pa ang buhok.
Tumingin siya sa mga maleta ko.
“Totoo pala.”
Napatawa ako nang mapait.
“Akala mo drama lang?”
Hindi siya sumagot.
“Dadalhin ko si Mochi.”
“Sa’yo naman talaga siya.”
“Wala kang objection?”
“Wala.”
Huminga ako nang malalim.
Palabas na ako nang tawagin niya ako.
“Lena.”
Huminto ako.
“Pupunta ka pa ba sa gala sa Sabado?”
Napapikit ako.
Gala.
Ang malaking anniversary concert ng Alcantara Community Foundation.
Ako ang nagsimulang magplano noon anim na buwan bago bumalik si Tessa.
Pero dalawang linggo matapos siyang dumating, biglang napunta sa kanya ang creative direction.
“Bakit?”
“Tessa will perform the new arrangement.”
Napalingon ako sa kanya.
“Anong arrangement?”
“Yung theme ng foundation.”
Napatitig ako.
“Yung kanta ko?”
Bahagya siyang kumunot-noo.
“Lena, huwag na nating simulan.”
“Ako ang gumawa noon.”
“Ginawa mo noong bahagi ka pa ng foundation.”
“Hindi ibig sabihin noon na pag-aari na ninyo.”
“Kausapin mo na lang legal team.”
Iyon ang huling bagay na sinabi niya bago ako umalis.
Lumipad ako patungong Bacolod makalipas ang dalawang araw.
May maliit akong bahay sa labas ng Silay na binili ko gamit ang perang minana ko sa lola ko.
Hindi marangya.
Dalawang kuwarto lang.
May lumang narra table.
May maliit na garden.
Pero sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, may lugar akong masasabi kong akin.
Si Mochi ay kailangang bumiyahe sa hiwalay na pet transport arrangement.
Nang makarating ako sa bahay, halos tatlong oras akong nag-aayos.
Bandang alas-singko ng hapon, tumunog ang telepono ko.
Airline representative.
“Ma’am Elena Mercado?”
“Yes.”
“Ma’am… tungkol po ito sa pet ninyo.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
Nagkaroon daw ng matinding stress si Mochi habang inililipat.
Sinubukan daw siyang dalhin sa veterinary clinic.
Pero hindi na siya umabot.
Hindi ko maalala kung gaano katagal akong tahimik.
Ang naaalala ko lang, nakatitig ako sa maliit na bakanteng sulok kung saan sana ilalagay ko ang kulungan niya.
“Ma’am, sasagutin po namin ang lahat ng expenses at—”
“Puwede bang…”
Nabasag ang boses ko.
“Puwede bang huwag ninyo siyang basta itapon?”
“Ma’am?”
“Kung may cremation service… pakiayos na lang. At kung maaari, ibalik ninyo sa akin ang abo niya.”
Pagkababa ko ng tawag, umupo ako sa sahig.
Walang luha.
Wala munang tunog.
Parang hindi kaya ng katawan ko.
Kinagabihan, nawalan ng kuryente sa lugar dahil sa nasirang transformer.
Sa dilim, natumba ko ang isang kahon.
Bumagsak ang lumang music trophy ko mula high school.
Nabasag.
At doon ako tuluyang napaiyak.
Umiyak ako para kay Mochi.
Para sa pitong taon.
Para sa scholarship na hindi ko tinanggap.
Para sa mga kantang hindi ko natapos.
Para sa babaeng iniwan ko para maging “Mrs. Alcantara.”
At para sa katotohanang nang tuluyan akong umalis, saka ko lamang napansing halos wala na akong sariling buhay.
Kinabukasan, may kumatok.
Isang matandang lalaki, marahan ang ngiti, may dalang kahon ng piaya.
“Ako si Ernesto de la Cruz,” pagpapakilala niya. “Administrator ako ng Bahay Kanlungan sa kabilang lote.”
Itinuro niya ang mababang compound sa likod ng bakod.
“Senior home iyon. Narinig naming may bagong kapitbahay. Baka natakot ka kagabi sa brownout.”
Hindi ko maipaliwanag kung bakit sumikip ang lalamunan ko.
“Salamat po.”
“Kapag may kailangan ka, lumapit ka lang. Maraming matanda roon, pero marami ring marites. Hindi ka malulungkot.”
Napatawa ako sa unang pagkakataon matapos ang ilang araw.
Kinahapunan, nagdala ako ng prutas sa Bahay Kanlungan.
Habang hinihintay ko si Mang Ernesto, napansin ko ang bagong grand piano sa covered courtyard.
“Donation,” sabi niya. “Problema lang, wala sa amin marunong gumamit.”
Lumapit ako.
Hinaplos ko ang mga key.
Pitong taon ko silang halos hindi nahawakan.
Umupo ako.
At tumugtog.
Una, nanginginig ang kamay ko.
Pagkatapos, bumalik ang memorya ng mga daliri ko.
Parang may pinto sa loob ko na matagal nang nakasara at biglang bumukas.
Isa-isang lumabas ang mga matatanda.
May nakasakay sa wheelchair.
May may tungkod.
May naka-duster.
Walang nagsasalita.
Nang matapos ako, isang lola ang pumalakpak.
Sumunod ang lahat.
“Muli!” sigaw ng isang matandang lalaki.
Napatawa ako habang umiiyak.
Hindi ko alam na may caregiver palang nag-video.
Kinabukasan, mahigit dalawang daang libo na ang views.
Tatlong araw matapos iyon, dumating si Mang Ernesto sa bahay ko na halos tumatakbo.
“Lena! May imbitasyon tayo!”
“Ano iyon?”
“May fundraising concert sa Bacolod. Nakita nila ang video mo. Gusto ka nilang tumugtog para sa senior home.”
Iniabot niya ang printed invitation.
Ngumiti sana ako.
Pero nang makita ko ang poster sa loob, nanigas ang buong katawan ko.
Nasa gitna ang litrato ni Tessa Valdez.
Sa ibaba ng mukha niya ay may nakasulat:
Featured Composition: “Home Beyond the Rain”
Written and Arranged by Tessa Valdez.
Hindi ako nakahinga.
Iyon ang piyesang ginawa ko sampung taon na ang nakalipas.
Iyon ang piyesang tinugtog ko noong gabing niyaya akong magpakasal ni Rafael.
At sa pinakailalim ng poster, may quote mula mismo sa asawa ko.
“Tessa created this melody during the hardest years of our foundation. It has always been the heart of our mission.” — Rafael Alcantara
Nanginig ang kamay ko.
Hindi lang pala niya ako kayang hayaang umalis nang walang isang salita.
Kaya rin pala niyang ibigay sa ibang babae ang mismong himig na ginawa ko…
at burahin pati ang pangalan ko sa kuwentong ako ang sumulat.
Ang lamig ng simoy ng hangin galing sa labas ay parang walang pakialam sa sikmura kong parang piniga. Naka-stuck ang tingin ko sa pangalan ni Tessa Valdez sa ibaba ng poster, kasama ang litrato ng mukha niyang walang bahid ng pagod, ngumingiti nang may hawak na flute glass habang nakasuot ng gown na kulay ginto.
“Tessa created this melody during the hardest years of our foundation.”
Ulit-ulit na umikot ang mga salitang iyon sa utak ko.
Hindi lang niya kinuha ang pitong taon ko. Pati ang mga panahong mag-isa akong nagpupuyat sa maliit na mesa habang ginagawa ang huling piyesa para sa Alcantara Community Foundation—noong panahong wala pang Tessa Valdez na naglalakad sa mga pasilyo ng opisina—pinangalanan na niyang kay Tessa. Binura niya ako. Para siyang nagbura ng maling letra gamit ang lapis, pero ang ginamit niya ay pambura na may kasamang papel. Sinunog pati ang pinakaugat.
Inabot sa akin ni Mang Ernesto ang isang basong tubig na may yelo. “Ayos ka lang ba, Lena? Mukha kang nakakita ng multo.”
“Ayos lang po, Mang Ernesto,” sabi ko, pilit na pinatatag ang boses ko kahit nanginginig ang mga daliri ko sa paghawak sa papel. “Sino po ang nagpadala nito rito?”
“Ah, iyON ba? Galing sa Secretariat ng Bacolod Convention Center. Naghahanap sila ng pampaswerteng tugtog para sa charity gala nila sa darating na Biyernes. Sabi ko nga, mas magaling ka pa roong mag-piano kesa sa babaeng iyan na mukhang laging may tinatagong patalim sa ngiti.” Napatawa si Mang Ernesto, hindi alam kung gaano kalalim ang sugat na binabanggit niya.
Biyernes.
Iyon din ang araw ng malaking gala ng foundation sa Manila. Ang gala na pinagtalunan namin ni Rafael bago ako umalis.
Hindi ko namalayan, habang hawak ko ang papel, tumulo ang isang luha sa ibabaw ng pangalan ni Tessa. Agad ko itong pinunasan gamit ang palad ko. Wala nang luha para kay Rafael. Ubos na ang iyak ko para sa lalaking iyon kagabi nang mawala si Mochi. Ang natira na lang ngayon ay isang malamig na apoy—yung klase ng apoy na hindi na sumisiklab sa galit, kundi tahimik na kumakain sa kahoy hanggang sa maging abo ang buong paligid.
“Mang Ernesto,” tawag ko habang ibinaba ang poster sa ibabaw ng lumang narra table.
“Bakit, Lena?”
“Sasali ako sa audition para sa gala na iyan.”
Nanlaki ang mga mata ng matanda. “Ha? Akala ko ba e… sandali, hindi ba’t iyan din ang kanta ng babaeng iyon? Baka magkaaberya ka—”
“Walang aaberya,” putol ko, at sa unang pagkakataon, narinig ko sa sarili ko ang lamig ng boses ni Rafael—yung uri ng boses na walang pag-aalinlangan. “Gusto ko lang silang silipin. Gusto kong malaman kung hanggang saan ang kakayahan nilang angkinin ang hindi kanila.”
Dumating ang araw ng lokal na audition sa maliit na cultural hall sa Bacolod.
Wala akong suot na bonggang damit. Isang simpleng itim na pantalon at puting blouse ang isinuot ko, nakapusod nang mahigpit ang buhok ko. Nang tawagin ang pangalan ko para umakyat sa stage, may ilang lokal na organizer ang nagbulungan. Kilala nila si Tessa Valdez dahil lumipad pa ito patungong Negros para raw personal na i-check ang mga lumahok sa musical segment ng event.
Nandoon siya.
Naka-sunnies na nakatongtong sa tuktok ng ulo niya, nakaupo sa gitnang silya ng judges’ table kasama ang dalawang lokal na opisyal.
Pag-akyat ko sa stage, nagtama ang mga mata namin. May sandaling kumunot ang noo niya, pilit na inaalala kung saan niya ako nakita. Syempre, ilang beses na kaming nagkita sa mga boardroom meeting sa Alabang noong hindi pa ako tuluyang tinatanggal ni Rafael sa eksena. Pero dito? Sa isang probinsya? Siguro ay inakala niyang isa lang akong hamak na piano teacher na nagbabakas-sakali.
“Good afternoon,” bati ko sa mikropono. “Elena Mercado po.”
Ngumiti si Tessa, iyong ngiting laging nakalimbag sa mga magazine cover—mabait sa harap ng lente, matalim sa likod nito. “Ah, Ms. Mercado. I checked your background. You played for charity events in Manila before, right?”
“Opo,” sagot ko nang direkta sa mga mata niya. “At alam ko rin po ang piyesang tutugtugin ko ngayon.”
“Oh? ‘Home Beyond the Rain’?” bahagyang tumawa si Tessa, ibinaling ang tingin sa mga kasama niyang judges. “This piece is very special to me. I wrote it during a very vulnerable season of my life.”
Vulnerable season.
Gusto kong matawa nang malakas. Noong ginagawa ko ang piyesang iyon, ang tanging “vulnerable” sa akin ay ang mga gabing umiiyak ako sa tabi ng bintana habang hinihintay si Rafael na umuwi galing sa trabaho, habang ang taong kaharap ko ngayon ay abala sa pagpapadala ng mga litrato nila ni Rafael sa mismong cell phone ko.
“Sana po ay magustuhan ninyo ang rendition ko,” sabi ko.
Umupo ako sa tugar ng grand piano.
Tahimik ang hall. Hinawakan ko ang mga key. Noong una kong pinindot ang unang nota, naramdaman ko ang pag-alpas ng mga alaala. Ang mababang tono ng simula—na sinadya ko para ilarawan ang pag-ulan sa labas ng lumang bintana ng dati naming bahay.
Hindi ko binago ang tono. Ginamit ko ang eksaktong arrangement na ginawa ko pitong taon na ang lumang nakalipas, noong mga panahong naniniwala pa ako na ang pag-ibig ay isang tahanan.
Habang tumatagal ang tugtog, napansin ko ang pagbabago sa mukha ni Tessa.
Unti-unting nawala ang ngiti sa labi niya.
Ang mga daliri ko ay hindi na nag-aalinlangan; mabilis, matalas, at puno ng diin ang bawat bagsak sa ivory keys. Alam ko ang bawat hininga ng piyesang ito dahil ako ang huminga habang sinusulat ito. Alam ko kung saang bahagi dapat bumagal, kung saang nota dapat sumikip ang dibdib ng nakikinig.
Nang matapos ang huling nota, nanatiling tahimik ang buong hall sa loob ng ilang segundo.
Walang gumalaw.
Hanggang sa si Mang Ernesto, na nanonood pala sa likod, ang unang pumalakpak. Sinundan ito ng mga kasamang judge.
Si Tessa ay dahan-dahang tumayo mula sa silya niya. Namumutla ang mukha niya, bagama’t pilit pa rin niyang inaayos ang tikas ng kanyang katawan. Lumapit siya sa gilid ng stage.
“Sino… sino ang nagturo sa iyo ng gayong klase ng pagpapatugtog?” tanong niya, medyo nanginginig ang boses sa mikropono niya. “Ang arrangement na iyan… eksaktong-eksakto sa original draft ko.”
Tumayo ako mula sa pagkakaupo sa piano bench. Inayos ko ang kwelyo ng blouse ko at tiningnan siya nang deretso, nang walang takot, nang walang pagtatago.
“Kasi sa aklat ko kinuha iyon, Ms. Valdez,” sagot ko, sapat ang lakas para marinig ng lahat sa buong bulwagan. “Mahirap kasing mangopya ng isang kanta kung hindi mo alam kung anong klaseng luha ang pinanggalingan ng bawat nota.”
Nanlaki ang mga mata ni Tessa. Doon na tuluyang nabura ang mukha ng isang sikat na socialite.
“Lena…” bulong niya.
“Congratulations sa concert mo, Tessa,” dagdag ko habang naglalakad pababa ng stage. “Sana masaya ka sa bahay na inangkin mo. Pero tandaan mo… kahit kailan, ang isang magnanakaw ay hinding-hindi magiging tunay na kompositor ng piyesang hindi sa kanya.”
Lumabas ako ng hall habang ang pangalan kong Elena Mercado ay tahimik na binubulong ng hangin sa labas ng Bacolod—isang paalala na kahit sunugin mo ang album, kahit burahin mo ang pangalan sa pader, may mga kwentong hinding-hindi mamatay dahil ang taong sumulat nito ay buhay na buhay pa para singilin ka.